Sayıştay, özel bir raporunda Kalkınma ve Dayanıklılık Planının (KDP) ilk tasarımının "zayıflıklar içerdiğini ve aşırı iyimser olduğunu" vurgulayarak bu görüş temelinde yapılan beş değişiklikle KDP'nin çerçevesinin güçlendirildiğini belirtti. Raporda, Planın hazırlık sürecinin "kurumsal ve kapsamlı bir ulusal kamuoyu istişare çerçevesine dayanmadığı" da ifade edildi.

Sayıştay ayrıca, Plana dâhil edilen yatırım tedbirlerinin seçiminin, potansiyel olarak uygun tüm projelerin önceliklendirilmesine dayanmadığını kaydetti. KDP'ye eklenen tedbir sayısının ve bunlarla ilişkili kilometre taşları ile hedeflerin, Kıbrıs'ın büyüklüğüyle ve kendisine tahsis edilen finansman miktarıyla kıyaslandığında "orantısız biçimde fazla" olduğunu, bunun da finansman kaybı riskini beraberinde getirdiğini vurguladı.

Öte yandan Sayıştay, Avrupa Komisyonu'nun Toparlanma ve Dayanıklılık Mekanizması (KDM) izleme platformundan (scoreboard) 16 Ocak 2026 tarihinde elde ettiği verilere göre (Aralık 2025 itibarıyla), Kıbrıs'ın geri ödemesiz finansal destek emilim oranı bakımından 27 AB üyesi arasında 20. sıraya düştüğünü bildirdi.

Raporda ayrıca, piyasa koşullarına ya da Avrupa Yatırım Bankasına kıyasla daha elverişli koşullar sunan 200,32 milyon avroluk kredi kolaylığından yararlanılmış olması gerektiği belirtildi.

Sayıştay Başkanı Andreas Papakonstantinou rapora yazdığı önsözde şu ifadelere yer verdi: "Denetimimiz sonucunda, KDP'nin ilk versiyonuna alınan yatırım projelerinin seçiminin; projelerin ekonomik ve toplumsal etkisi ile gerçek olgunluk düzeyleri gözetilerek tüm potansiyel uygun projeler arasından yapılan kapsamlı bir önceliklendirmeye dayanmadığı tespit edilmiştir."

Papakonstantinou, risk değerlendirmesi sürecinde projelerin KDM takvimi dâhilinde hayata geçirilmesini güçleştirebilecek olası risklerin bir kısmının göz ardı edildiğini ya da yeterince değerlendirilmediğini de belirterek "Bunun somut bir örneği, Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantısı projesidir; bu projenin hayata geçirilmeme riski düşük olarak değerlendirilmişti" dedi.

Sayıştay Başkanı’na göre, KDP'nin ilk tasarımının kapsamlı bir kurumsal kamuoyu istişare çerçevesine dayanmaması, söz konusu faktörlerle birlikte son derece iddialı başlangıç takvimlerinin oluşmasına zemin hazırladı ve bu takvimler pek çok durumda gerçekçi olmadığı şeklinde değerlendirildi.

Papakonstantinou, "Tüm bunlar; enerji krizi ve Ukrayna'daki savaşın etkileri gibi dış etkenlerle bir araya gelince finansman kaybı riskini en aza indirmek amacıyla KDP'de art arda değişiklikler yapılması zorunlu hâle geldi" diye ekledi.

Sayıştay Başkanı, Ağustos 2025 itibarıyla finansmanın yaklaşık yüzde 56'sının kullanıldığını belirterek Kalkınma Genel Müdürlüğü'nün KDM'nin tamamlanmasına dek Kıbrıs Cumhuriyeti'ne düşen hibenin tamamının emilim hedefine ulaşılacağı konusunda iyimser olduğunu aktardı.

Sayıştay, raporunda KDP'nin Temmuz 2021'de onaylandığında 133 tedbir içerdiğini — 75 yatırım, 28 reform — hatırlatarak beşinci KDP değişikliğinin, "ilk tasarımın zayıflıklar barındırdığını ve aşırı iyimser olduğunu" gösterdiğini vurguladı. Söz konusu değişikliğin aynı zamanda "Avrupa Komisyonu tarafından yürütülecek gelecekteki finansal destek programlarının tasarımında ve yönetiminde iyileştirilmiş prosedürlerin uygulanması gereğini" de ortaya koyduğu kaydedildi.

Sayıştay, bu değişikliğin kendi denetim süreci tamamlandıktan sonra gerçekleştiğini belirterek 31 Ağustos 2026 tarihine kadar yenilenen hedef ve kilometre taşlarına ulaşılıp ulaşılamayacağına ilişkin riskin ve buna bağlı olarak kalan finansmanın tamamının serbest bırakılmaması riskinin henüz değerlendirilemediğini açıkladı.

Kıbrıs KDP finansmanının 1,02 milyar avroluk geri ödemesiz destekten ve 200,32 milyon avroluk kredi kolaylığından oluştuğunu belirten Sayıştay, Aralık 2025'te yapılan son KDP değişikliğiyle kredi kolaylığından yararlanılmamasına karar verildiğini ve planın bütçesinin artık 1,02 milyar avro olarak belirlendiğini aktardı.

Bununla birlikte Sayıştay, Kıbrıs KDP'sine alınan yatırım tedbirlerinin seçiminin, mevcut kaynakların azami etkinlik ve verimliliğini güvence altına almak amacıyla tüm potansiyel uygun projeler arasında yapılan önceliklendirmeye dayanmadığını vurguladı.

Büyük Deniz Ara Bağlantısı

---------------

Sayıştay, raporunda Kıbrıs'ın KDM kapsamında yedi tedbirin yeterince yerine getirilmesi koşuluyla sağlanabilecek 200,32 milyon avroluk bir kredi kolaylığına başvurabilecekken herhangi bir kredi talebi sunulmadığını ve beşinci KDP değişikliğiyle bu kolaylıktan vazgeçildiğini açıkladı. Zira kredi kolaylığıyla ilişkilendirilen altı tedbir KDP'den çıkarılmıştı.

Sayıştaya göre toplam kredinin yüzde ellisine, yani 100 milyon avroya karşılık gelen miktar, Yunanistan-Kıbrıs ortak enerji altyapısı projesi "Büyük Deniz Ara Bağlantısı (Great Sea Interconnector)" projesinin hayata geçirilmesiyle bağlantılıydı. Söz konusu proje "KDP zaman dilimi içinde artık gerçekleştirilebilir değildir; zira henüz başlamamıştır."

Daha önce serbest bırakılan 26,04 milyon avroluk ön finansmanın ise sonraki hibe taksitlerinden mahsup edileceği belirtildi.

Sayıştay raporu şu sonuca vardı: "KDM aracılığıyla gerçekleştirilen borçlanmanın, piyasalar veya Avrupa Yatırım Bankası üzerinden elde edilecek koşullara kıyasla daha avantajlı şartlar sunduğu göz önünde bulundurulduğunda, bu imkândan yararlanılmış olması gerektiği kanaatindeyiz."

KHA/NST/MHY/2026

Kıbrıs Haber Ajansı