Avrupa Birliği (AB) Konseyi ile Avrupa Parlamentosu, üye ülkelerde yasa dışı şekilde bulunan üçüncü ülke vatandaşlarının geri gönderilmesine ilişkin ortak kurallar getiren yeni düzenleme üzerinde pazartesi akşamı siyasi uzlaşıya vardı. Anlaşma, AB Konseyi Dönem Başkanlığını yürüten Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından duyuruldu.
Brüksel’de Avrupa Parlamentosu’nda gerçekleştirilen üçlü müzakerelerde Kıbrıs Cumhuriyeti’ni Göç ve Uluslararası Koruma Müsteşarı Nicholas Ioannides temsil etti. Avrupa Parlamentosu raportörü Hollandalı Milletvekili Malik Azmani olurken, Avrupa Komisyonu adına Göçten Sorumlu Komiser Magnus Brunner da görüşmelere katıldı.
Brunner, anlaşmanın ardından yaptığı açıklamada, “AB’de neler olup bittiği, kimlerin geldiği ve kimlerin ayrılması gerektiği konusunda kontrol sağlamak açısından bu çok önemli bir adım” ifadelerini kullandı.
Yeni düzenleme, AB’de kalma hakkı bulunmayan üçüncü ülke vatandaşlarına ilgili üye devleti terk etme ve ulusal makamlarla iş birliği yapma yükümlülüğü getiriyor. Bu yükümlülüklere uyulmaması durumunda sosyal yardımların azaltılması ve ulusal mevzuata bağlı olarak hapis cezasına kadar varan yaptırımlar öngörülüyor.
Düzenleme ayrıca, üye devletler arasında geri gönderme kararlarının karşılıklı tanınmasını kolaylaştırmayı amaçlayan Avrupa Geri Dönüş Emri (European Return Order-ERO) adlı standart bir belgeyi de hayata geçiriyor. Bu sistem ilk aşamada gönüllülük esasına dayanacak. Avrupa Komisyonu, düzenlemenin yürürlüğe girmesinden üç yıl sonra sistemi yeniden değerlendirerek zorunlu hâle getirilmesini önerebilecek.
Üçüncü ülkelerde kurulabilecek geri gönderme merkezlerine ilişkin olarak ise düzenleme, uluslararası insan hakları standartlarına ve geri göndermeme ilkesine uygun olmak kaydıyla üye devletlerin üçüncü ülkelerle anlaşma yapmasına imkân tanıyor. Refakatsiz çocuklar bu uygulamanın dışında tutuluyor. Brunner, bir sonraki aşamada üçüncü ülkelerle göç diplomasisinin güçlendirileceğini ifade etti.
Yeni kurallar, geri gönderilmeyi bekleyen düzensiz göçmenler için azami gözaltı süresini altı aydan 24 aya çıkarıyor ve ek altı aya kadar uzatma imkânı getiriyor. Güvenlik riski taşıyan kişiler için ise süresiz giriş yasağı ve cezaevi koşullarında gözaltı gibi daha sıkı tedbirler öngörülüyor. Ayrıca geri gönderme kararlarına yapılan itirazların otomatik olarak işlemi durdurma etkisi kaldırılıyor; bu yetki mahkemelere bırakılıyor.
Göç ve Uluslararası Koruma Müsteşarı Ioannides, anlaşmanın geri gönderme süreçlerini hızlandıracağını ve AB’de kalma hakkı bulunmayan kişilerin iadesini artıracağını belirtti. Göçün Kıbrıs Cumhuriyeti’nin öncelikleri arasında yer aldığını vurgulayan Ioannides, anlaşmanın AB’nin göç politikasının güvenilirliğini güçlendirdiğini ve Göç ve İltica Paktı’nı tamamladığını ifade etti.
Ioannides ayrıca müzakerelerin hızlı şekilde sonuçlanmasının, AB kurumlarının etkili geri dönüş kurallarını bütüncül bir göç sistemi kapsamında oluşturma konusundaki kararlılığını gösterdiğini söyledi.
Düzenleme, AB Resmî Gazetesi’nde yayımlanmasının ardından yürürlüğe girecek. Ancak bazı hükümler, ulusal mevzuat değişiklikleri, bilişim sistemlerinin uyarlanması ve personel eğitimi gerektirdiği için 12 ay sonra uygulanmaya başlanacak.
Söz konusu düzenleme, 12 Haziran 2026’da uygulanmaya başlayacak olan AB Göç ve İltica Paktı’nın önemli yasal unsurlarından biri olarak öne çıkıyor. Geçici uzlaşının, hukuki ve dilsel incelemenin ardından Konsey ve Parlamento tarafından önümüzdeki ay içinde resmen onaylanması bekleniyor.
KHA/EK/NST/2026
Kıbrıs Haber Ajansı