Kıbrıs, adalet sistemini reforme etme konusunda ilerleme sağlıyor. Başsavcılıktaki rolleri netleştirmeye yönelik çalışmalar ise devam ediyor. Reform kapsamında, Başsavcı'nın devlete hukukî danışmanlık rolü korunurken, yeni kurulan Genel Kamu Savcılığı'na (General Public Prosecutor) kovuşturma yetkilerinin devredilmesiyle danışma ve kovuşturma işlevlerinin daha net ayrıştırılması hedefleniyor.
Bu değerlendirmeler, Avrupa Komisyonu'nun çarşamba günü yayımladığı Altıncı Yıllık Hukukun Üstünlüğü Raporu'nda yer aldı. Komisyonun yeni görev dönemindeki ilk rapor olması nedeniyle önem taşıyan çalışma, tüm 27 üye ülkedeki hukuk devleti alanındaki gelişmelere kapsamlı bir bakış sunuyor. Rapor, sürekli reformları teşvik etmek ve demokratik kurumları güçlendirmek amacıyla diyalog odaklı bir yaklaşım benimsiyor.
Hukukun Üstünlüğü Raporu, bu yıllık döngünün özellikle temel haklara saygının giderek zorlandığı küresel bir ortamda Avrupa'nın direncini artırmada hayati olduğunu vurguluyor. Komisyon, hukukun üstünlüğünün önemini kabul ederek, bu ilkeleri hem Avrupa'da hem de dünya çapında savunmak için somut adımlar atma taahhüdünü yineledi.
Bu yılki rapor, 27 üye ülkenin yanı sıra Arnavutluk, Karadağ, Kuzey Makedonya ve Sırbistan'daki gelişmelere de yer vererek AB'nin komşu ve ortak ülkelerle iş birliğini öne çıkardı.
Genel olarak olumlu bir tablo çizen rapor, birçok ülkede önemli ilerlemeler kaydedildiğini belirtiyor. Adalet reformları, yolsuzlukla mücadele, medya özgürlüğü ve kurumsal denge-denetleme alanlarında pek çok üye ülkenin önemli adımlar attığı vurgulanırken, bazı zorlukların devam ettiği ve kimi durumlarda sorunların ciddiyetini koruduğu da ifade ediliyor.
Kıbrıs'taki gelişmeler
-------------
Rapora göre, Kıbrıs'ta Başsavcı, kovuşturmaya yer olmadığına veya davaların düşürülmesine ilişkin kararların incelenmesi konusunda Yüksek Mahkemenin görüşünü talep etti. Bu adım, yargı şeffaflığını artırmayı amaçlıyor.
Ayrıca, yargı erki, Yargıtay Konseyi'nin (Supreme Council of the Judicature) kararlarının yargısal denetimi için yeni bir süreç başlattı. Ancak, dijitalleşme seviyesinin düşük olması ve bütünleşmiş elektronik dosya yönetim sisteminin tam olarak işlevsel olmaması gibi sorunlar devam ediyor. Kaynak ve altyapı eksiklikleri, birinci derece mahkemelerdeki yargıçların çalışmalarını olumsuz etkiliyor.
Dava sürelerinin uzunluğu ve biriken dosyalar, özellikle ticari ve medeni davalarda "ciddi bir endişe kaynağı" olmayı sürdürüyor. İş dünyası, adaletin gecikmemesi için Ticaret ve Denizcilik Mahkemelerinin faaliyete geçmesini gerekli görüyor.
Yolsuzlukla mücadelede ilerlemeler
-------------------
Yolsuzlukla Mücadele Bağımsız Otoritesi'nin kaynakları artırılıyor ve Mecliste, otoritenin işlevsel bağımsızlığını güçlendirmeye yönelik tartışmalar sürüyor. Üst düzey yolsuzluk soruşturmalarına ağırlık verilirken, daha fazla soruşturma başlatıldı.
Seçilmiş ve atanmış yetkililerin mal varlıklarını beyan etmesini zorunlu kılan yeni yasalar yürürlüğe girdi. Lobicilik yasaları ve etik kurallarda iyileştirmeler yapıldı; Özel Etik Danışmanı atandı ve Kamu Görevlileri Davranış Kuralları yenilendi. Kamu ihale şeffaflığı ve hesap verilebilirliğinin artırılması da hedefleniyor.
Medya özgürlüğü ve eksiklikler
--------------
Kıbrıs Radyo ve Televizyon Kurumu (Cyprus Radio and Television Authority) bağımsız şekilde çalışıyor, ancak medya mülkiyet şeffaflığına ilişkin yasal çerçeve değişmedi. Devlet reklamları ve kamu hizmeti yayıncılığının yönetişiminde şeffaflık sorunları sürüyor. Gazetecilerin güvenliği iyileşse de çalışma koşullarının zorlu olduğu belirtiliyor.
Kurumsal denge ve denetim
----------------
Paydaşlarla etkili ve zamanında istişare mekanizmaları, e-istisare platformunun sistematik kullanımı sayesinde önemli ölçüde gelişti. Ancak iş dünyası ve yatırımcılar, yasa yapım sürecindeki gecikmeleri ve uygulama kararlarının gecikmesini sorun olarak görüyor.
Hükûmet, Sayıştayın reformuna yönelik planlar açıklarken, Sayıştay Başkanı ve Yardımcısının atanma sürecine dair soru işaretleri devam ediyor. Sivil Toplum Kuruluşları için idari gerekliliklerdeki zorluklar sürerken, yasal çerçevenin revizyonu için çalışmalar devam ediyor.
Genel değerlendirme ve öneriler
2024 Hukukun Üstünlüğü Raporu, Kıbrıs'ın belli alanlarda ilerleme kaydettiğini gösteriyor. Başsavcılık Ofisi reformu, Yolsuzlukla Mücadele Otoritesinin bağımsızlığının güçlendirilmesi, mal varlığı beyanı uygulamaları ve paydaş istişare süreçlerinde önemli adımlar atıldı.
Ancak, devlet ve kamu şirketlerinin reklam harcamalarının adil ve şeffaf dağıtımını sağlayacak yasal düzenlemelerde sınırlı ilerleme kaydedildi. Kamu hizmeti yayıncılığının bağımsız yönetişimini güçlendirmeye yönelik AB standartlarına uyum çabaları da yavaş ilerliyor.
Komisyon, Kıbrıs'a şu önerilerde bulundu: Başsavcılık Ofisi reformunu ve Genel Kamu Savcılığı'nın kurulmasını hızlandırmak, kovuşturmaya yer olmadığı kararlarının etkin şekilde incelenmesini sağlamak, Yolsuzlukla Mücadele Otoritesini güçlendirecek yasal reformları ilerletmek ve insan kaynağı-teknik altyapısını artırmak, devlet reklam harcamalarında şeffaflık için yasal düzenlemeleri kabul etmek ve Sayıştay reformunda Başkan ve Yardımcısının atanma sürecinde bağımsızlığı güvence altına alacak önlemler getirmek. Bu adımlar, Kıbrıs'ın yasal ve kurumsal çerçevesinin AB standartlarıyla uyumunu derinleştirmek açısından kritik önem taşıyor.
KHA/NST/MHY/2025
Kıbrıs Haber Ajansı