Avrupa Konseyi çarşamba günü 2028 yılında yeni bina ve kara yolu taşımacılığı emisyon ticaret sisteminin (ETS2) daha sorunsuz ve öngörülebilir bir şekilde başlatılmasını sağlamayı öngören Piyasa İstikrar Rezervinde hedefli bir değişikliğe ilişkin görüşünü onayladı.
Tarım, Kırsal Kalkınma ve Çevre Bakanı Maria Panayiotou, Kıbrıs Dönem Başkanlığı adına yaptığı açıklamada, yeni kara yolu taşımacılığı ve bina emisyon ticaret sisteminin sağlam zeminde başlaması gerektiğini, Konseyin, sistemin emniyet valfi olan Piyasa İstikrar Rezervini ayarlama konusundaki görüşünü, Avrupa Birliği'nin (AB) istikrarlı ve öngörülebilir bir karbon piyasasına bağlı olduğuna dair “net bir sinyal gönderiyor" dedi.
Önemli fiyat dalgalanmaları meydana geldiğinde mevcut emisyon izinlerinin sayısını otomatik olarak ayarlayarak ETS2'de arz ve talebi dengelemek için bir mekanizma görevi gören Piyasa İstikrar Rezervi ile ilgili olan anlaşmayla, mutabakat sağlandığı üzere, Avrupa Komisyonu'nun mekanizmanın hedefli bir şekilde değiştirilmesine yönelik öneri, değişiklik yapılmadan onaylandı.
Girişim, Temmuz 2025'te 19 üye devletin ETS2'nin sorunsuz bir şekilde başlatılması çağrısında bulunan ortak talebine dayanıyor.
AB Kıbrıs Dönem Başkanlığı'na göre, değişikliğin temel unsurlarından biri, karbon piyasasında uzun vadeli öngörülebilirliğin güçlendirilmesi oluyor.
Piyasa İstikrar Rezervi 2030'un ötesine uzatılacak ve ETS2 kapsamında gerekli emisyon azaltmalarının yaklaşık on yılına eşdeğer bir miktarda olan rezervde tutulan 600 milyon izin gerektiğinde gelecekte serbest bırakılmak üzere kullanılabilir durumda kalacak.
Aynı zamanda mevcut fiyat kontrol mekanizması da güçlendirilecek. Şimdiye kadar 2020 fiyatlarıyla karbon fiyatı ton başına 45 avroyu aştığında, 20 milyon izin serbest bırakılıyordu. Yeni düzenlemeye göre bu tür her bir serbest bırakma işlemi, ek 20 milyon izinle desteklenecek ve yılda iki kez tetiklenebilecek, böylece piyasaya yıllık olarak 80 milyon ek izin enjekte edilebilecek.
Ayrıca, sistemdeki mevcut izin sayısı azaldığında izinlerin serbest bırakılma biçiminde de önemli bir değişiklik öngörüldü.
Düzey 210 milyona düştüğünde 100 milyon iznin aniden serbest bırakılması yerine, izin sayısı 260 ile 210 milyon arasında olduğunda daha kademeli ve duyarlı bir yaklaşım uygulanacak. Bununla ani arz şoklarından kaçınmak ve piyasaya daha istikrarlı bir fiyat sinyali göndermek amaçlanıyor.
ETS2, bina sektörü, karayolu taşımacılığı ve diğer bazı sektörlere yakıt sağlayan dağıtımcılar için geçerli oluyor.
Bu durum, tedarikçilerin, piyasaya sürdükleri yakıtlarla bağlantılı emisyonları izlemeleri ve raporlamaları ve buna göre izinleri teslim etmelerini gerektiriyor.
AB düzeyindeki izinler üzerindeki genel üst sınır ise karbonsuzlaştırmayı desteklemek amacıyla her yıl azalıyor.
Sistem, AB'nin "Fit for 55" paketinin bir parçası olarak 2023 yılında kuruldu. Sistemle bu sektörlerden kaynaklanan emisyonların 2005 düzeylerine kıyasla 2030 yılına kadar %42 oranında azaltma hedefleniyor. AB iklim mevzuatı uyarınca kararlaştırıldığı üzere, ETS2'nin 2028 yılında tamamen faaliyete geçmesi bekleniyor.
Yasama süreciyle ilgili olarak bir sonraki adım, Avrupa Parlamentosu'nun dosya hakkındaki pozisyonunu benimsemesinin ardından müzakerelerin başlatılması olacak.
Görüşmeler, dönem başkanlığı süresince mümkün olduğunca fazla ilerleme kaydedilmesi amacıyla Kıbrıs Başkanlığı tarafından yürütülecek.
KHA/MG/MHY/2026
Kıbrıs Haber Ajansı