Temmuz-Ağustos 1974’teki istila ve işgal harekâtı sırasında zorla yerlerinden edilmelerinin üzerinden 52 yıl geçmesine rağmen hâlen evlerinden mahrum olan Kıbrıslı Rumların sayısı bugün 247 bin 552’ye ulaşıyor. Bu rakam, İçişleri Bakanlığının Nüfus Arşivindeki 2025 verilerine dayanıyor.
Yerinden edilmiş Kıbrıslıların dört kuşağı, 52 yıldır acılarını geride bırakmaya, yaralarını sarmaya ve uzun süren bir bekleyiş içinde ailelerini büyütebilecekleri normal bir yaşam ortamı oluşturmaya çalışırken, aynı zamanda geri dönüş umuduyla anılarına tutunuyor.
Yerinden edilmiş Kıbrıslı Rumların büyük çoğunluğunun geçici olarak yerleştirildiği ve sonunda onlarca yıl yaşamak zorunda kaldığı göçmen konutları, bu süregelen trajedinin önemli bir parçasını oluşturuyor. İçişleri Bakanlığının verilerine göre, yerinden edilenler 1974’ten sonra Kıbrıs genelinde inşa edilen 69 devlet yerleşim bölgesinde iskân edildi.
Başlangıçta geçici olarak öngörülen bu koşullar, yerinden edilen Kıbrıslı Rumların ilk kuşağının önemli bir bölümü için kalıcı hâle geldi. Bu kuşağın birçok mensubu, yurtlarına dönecekleri günü beklerken yaşamını yitirdi.
Aradan 52 yıl geçmesi, kuşakların bu yerleşim bölgelerinde doğup büyümesi ve yerinden edilmenin ağır yükünü taşımaya devam etmesiyle birlikte zaman da izlerini bırakıyor. Binaların yaşlanmasının yanı sıra 69 yerleşim bölgesinin demografik yapısında da değişiklik gözleniyor.
İçişleri Bakanlığına göre, bugün göçmenlerin dördüncü kuşağına ulaşılmış olması nedeniyle, birinci kuşaktan dördüncü kuşağa kadar yerinden edilenlerden kaçının hâlen göçmen yerleşim bölgelerinde yaşadığı kesin olarak bilinmiyor. Yerleşim bölgelerinin demografik yapısını veya ortalama sakin sayısını kesin olarak belirleyemeyen Bakanlık, yerinden edilenlerin bir bölümünün dairelerini kiraya vermiş, bazılarının satmış olabileceğini, ilk hak sahiplerinden bazılarının hâlen bu konutlarda tek başına, bazılarının ise aile üyeleriyle birlikte yaşıyor olabileceğini belirtiyor.
Bu gelişmede önemli rol oynayan unsurlardan biri de 2006’dan itibaren yerleşim bölgeleri ile kendi konutunu inşa eden göçmenlere yönelik yerleşim bölgelerindeki konutlar için yerinden edilmiş kişilere mülkiyet belgesi verilmesini düzenleyen uygulama oldu. Bu tarihe kadar yerinden edilenler, yerleşim bölgelerinde kullanım veya kira hakkı çerçevesinde yaşıyordu.
Bir anda barınaksız, desteksiz ve güvencesiz kalan on binlerce aile açısından bu geçici konutlarda mülkiyet hakkı elde etmek, yerlerinden edilmelerinin üzerinden 30 yılı aşkın süre geçtikten sonra son bir güvence niteliği taşıdı.
52 yıl sonra geçici çözümlerle yaşam
——————————
Son yıllarda yerleşim bölgelerindeki konutların bakımının yapılması ve yaşanabilir durumda tutulması, başta burada yaşayanlar olmak üzere devlet kurumlarının da öncelikli konularından biri hâline geldi.
İçişleri Bakanlığına göre, 2000’den sonra sekiz devlet yerleşim bölgesinde uygulamaya konulan “Sekiz Sosyal Yerleşim Bölgesindeki Binaların Yeniden İnşası, Onarımı/Güçlendirilmesi ve Kapsamlı İyileştirilmesi” programı çerçevesinde iyileştirme ve onarım çalışmaları gerçekleştirildi. Program; Lefkoşa kazasında Pano Lakatamia, Strovolos II, Agios Pavlos ve Agios Mamas, Larnaka kazasında Agioi Anargyroi I ile Limasol kazasında Agios Athanasios, Makarios III ve Linopetra yerleşim bölgelerini kapsıyor. İlk inşa edilenler arasında bulunan bu sekiz yerleşim bölgesi, bu nedenle en fazla sorunla karşı karşıya kalan bölgeler oldu.
Program kapsamında bugüne kadar 47 apartman ile 187 müstakil konutun inşası tamamlandı. Ayrıca 50 apartman ile 2 bin 200 konut onarıldı veya kapsamlı biçimde güçlendirildi. İçişleri Bakanlığı, programın hâlen devam ettiğini belirtiyor.
Yerinden Edilmiş Kişilere Yönelik Sosyal Yerleşim Bölgelerindeki Mevcut Apartmanlara Asansör Kurulması Programı kapsamında ülke genelindeki 368 mevcut apartmana asansör kurulması öngörüldü. Bugüne kadar 124 mevcut apartmanda asansör kurulumu tamamlandı. Ülke genelindeki devlet yerleşim bölgelerinde, 124’ü mevcut ve 78’i yeni apartmanlarda olmak üzere toplam 202 asansör bulunuyor.
Bu program sona erdirilerek 2023’ten bu yana hak sahiplerine apartman başına 90 bin avro hibe sağlayan yeni programa dâhil edildi.
Hibe programı, ülke genelindeki göçmen yerleşim bölgelerinde bulunan 358 apartmanın taşıdığı risk derecesine göre üç aşamada uygulanıyor.
İlk aşama, kullanıma uygun olmadığı ve tehlike oluşturduğu belirlenen 43 apartmanı kapsıyor. Tahliye ve yıkım sürecindeki bu binaların yerine yenileri inşa edilecek. İkinci aşamada, onarıma ihtiyaç duyan 70 apartman için 300 bin avroya kadar devlet hibesi ve asansör kurulumu için ilave 90 bin avro sağlanıyor. Üçüncü aşama ise daha az âcil sorunları bulunan 245 apartmanı kapsıyor. Bu binaların onarımı için de 300 bin avro devlet hibesi ve asansör kurulumu için ilave 90 bin avro veriliyor.
İçişleri Bakanlığına göre, Latsia’daki Apostolos Andreas yerleşim bölgesi ile Strovolos’taki Kokkines’te bulunan ilk iki apartmanın önümüzdeki haftalarda teslim edilmesi bekleniyor. Lefkoşa ve Limasol kazalarında altı apartmanın daha inşası sürerken, Limasol ve Larnaka kazalarında iki apartmanın inşasına da önümüzdeki sonbaharda başlanacak.
Aynı zamanda programın ikinci ve üçüncü aşamalarının başlatılması da hızlandırıldı. Bakanlığın verdiği bilgilere göre, şu ana kadar ikinci aşamaya 26, üçüncü aşamaya ise 30 apartman ilgi gösterdi. İçişleri Bakanlığının ilgili birimleri ayrıca Lefkoşa, Larnaka-Özgür Mağusa ve Limasol-Baf kazalarındaki göçmen yerleşim bölgelerinde Genel Bakım Sözleşmeleri yürütüyor. Bu sözleşmeler kapsamında, söz konusu bölgelerde yaşayan ve hak sahibi olan göçmenlerin güvenli ve sağlıklı koşullarda yaşamalarını sağlamak amacıyla konutlarda onarım ve bakım çalışmaları gerçekleştiriliyor.
KHA/EG/NST/2026
Kıbrıs Haber Ajansı