Avrupa Komisyonu pazartesi günü Schengen’in Durumu başlıklı beşinci raporunu yayımladı; raporda Schengen alanında son bir yılda yaşanan gelişmeler ve 2026-2027 dönemi öncelikleri sıralandı. Raporda Kıbrıs’a özel vurgu yapılarak, ülkenin kendi bölgesindeki risk ve fırsatlara ilişkin ortak durumsal farkındalığın güçlenmesine özgün katkı sunduğu, ayrıca sınırlar, göç ve güvenlik başlıklarında Avrupa Birliği'nin (AB) ortak kapasitesini destekleyen bir deneyime sahip olduğu belirtildi.
Komisyon raporuna göre Aralık 2025'te, Kıbrıs'ın hazırlık düzeyini değerlendirmek ve ülkenin Schengen alanına tam katılımı yönündeki sonraki adımlara destek vermek amacıyla bir Schengen izleme faaliyeti gerçekleştirildi. Raporda, 2025 boyunca Kıbrıslı makamların Schengen standartlarına uygun önemli reformlar ve tedbirler hayata geçirmesiyle kayda değer ilerleme sağlandığı ifade edildi.
Raporda ayrıca hazırlık çerçevelerine de değinildi ve geri dönüş süreçlerine ilişkin ilgili prosedürlerin üye devletlerde sisteme tam olarak entegre edilmesi gerektiği vurgulandı. Ulusal hazırlık düzeyinin hâlâ eşit seyretmediğine işaret edilen raporda, geçmişte yeterli görülen uygulamaların bugün artık özellikle Orta Doğu'da süren kriz ışığında mevcut sınamalar karşısında yeterli olmadığı kaydedildi. Schengen değerlendirmelerinin, Kıbrıs dâhil Schengen ülkelerinin büyük bölümünün risk analizine dayalı geri dönüş operasyonlarını hâlâ tam anlamıyla sisteme yerleştirmesi gerektiğini gösterdiği belirtildi.
Bununla birlikte, 2025'te Kıbrıs'ın da aralarında bulunduğu 17 Schengen ülkesinde ulusal geri dönüş sistemlerinin etkinliğinde genel iyileşme kaydedildi. Rapora göre 12 üye devlet ulusal Schengen koordinatörü atadı ve Kıbrıs da bu ülkeler arasında yer aldı.
Komisyonun pazartesi günü yayımladığı açıklamada, Schengen alanının Avrupa ve ulusal düzeyde ortak çabalar sayesinde dayanıklılığını koruduğu belirtildi. Açıklamada, Schengen’in Avrupa Birliği’nin en somut ve en önemli kazanımlarından biri olduğu, 450 milyondan fazla kişinin iç sınırlar olmadan bu alanda seyahat etmesine, çalışmasına, eğitim görmesine ve yaşamasına imkân tanıdığı, aynı zamanda ticareti, turizmi ve malların serbest dolaşımını desteklediği vurgulandı.
Komisyon, 2026'da dış sınır yönetimi alanında da önemli gelişmeler yaşandığını bildirdi. Buna göre dış sınırların korunması güçlenirken, 2025'te düzensiz geçişler 2024'e kıyasla yüzde 26 azaldı.
AB'de ikamet hakkı bulunmayan üçüncü ülke vatandaşlarının geri dönüşlerinde de etkinlik arttı. Komisyon, geri dönüş oranının 2025'te yüzde 28'e yükseldiğini ve bunun son on yılın en yüksek seviyesi olduğunu aktardı.
Rapora göre bir başka önemli gelişme de Giriş/Çıkış Sisteminin (EES) Nisan 2026'da tam kapasiteyle devreye girmesi oldu. Dış sınırların dijital yönetimini güçlendiren sistemin ilk altı ayında 66 milyondan fazla giriş ve çıkış kaydı oluşturuldu, AB'ye giriş hakkı bulunmayan 32 bin kişi ise sınırda geri çevrildi. Komisyon ayrıca Ocak 2026'da AB'nin ilk Vize Stratejisi'ni kabul etti.
Komisyon, olumlu tabloya rağmen eş güdümlü adım gerektiren sınamaların sürdüğünü de vurguladı. Yeni Schengen döngüsünün öncelikleri, mevcut kazanımların sağlamlaştırılmasına, eksiklerin giderilmesine ve gelecekteki sınamalara karşı hazırlığın artırılmasına odaklanıyor.
Bu öncelikler arasında Kıbrıs'ın Schengen alanına katılım sürecinin tamamlanmasına yönelik çalışmalar, İrlanda’da iç güvenliğe ilişkin kuralların tam uygulanması ve genişleme ülkeleriyle iş birliğinin güçlendirilmesi yer aldı. Temel başlıklar arasında ayrıca Vize Kodu'nun gözden geçirilmesi ve üçüncü ülkelerle ortaklıklar yoluyla Schengen’in dış boyutunun güçlendirilmesi, EES’in uygulanması ve yeni ETIAS sistemine hazırlıkla sınır prosedürlerinin daha fazla dijitalleştirilmesi ile Frontex desteği ve yaklaşan dijital reformla geri dönüş sisteminin güçlendirilmesi sıralandı.
Raporda iç sınır kontrollerinin kademeli kaldırılmasına yönelik eş güdümlü adımlarla iç güvenliğin güçlendirilmesine de vurgu yapıldı. Ayrıca Schengen yönetişiminin, bir sonraki çok yıllı mali çerçeveden sağlanacak finansmanla daha da güçlendirilmesinin hedeflendiği belirtildi. Komisyon, Schengen Konseyini raporu incelemeye ve 2026-2027 dönemi önceliklerini hazirandaki Adalet ve İçişleri Konseyi toplantısında onaylamaya çağırdı.
KHA/CPI/NST/2026
Kıbrıs Haber Ajansı