Kıbrıs Mali Konseyi (CFC), 2027 devlet bütçesine ilişkin değerlendirmesinde işletme giderlerinin sınırlandırılmasını, yatırımlara ve sosyal politikalara öncelik verilmesini önerdi.
Konsey, bütçe fazlasının korunması, kamu borcunun azaltılması, geniş kamu sektöründeki istihdam ve maaş giderlerinin kontrol altında tutulması, altyapının geliştirilmesi, dijital ve yeşil dönüşümün desteklenmesi ile kırılgan grupların korunmasını başlıca mali hedefler arasında sıraladı.
CFC’ye göre genel devlet bütçesi fazlasının 2027’de gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 3,9’una, yani 1 milyar 596,5 milyon avroya ulaşması bekleniyor. Faiz dışı fazla yüzde 5 (2 milyar 24,7 milyon avro), yapısal bütçe fazlası ise GSYH’nin yüzde 1,9’u düzeyinde öngörülüyor. Kamu borcunun 2026 sonundaki yüzde 48,9’dan 2027 sonunda yüzde 45,2’ye gerilemesi bekleniyor.
Devlet bütçesindeki faiz dışı harcamaların yüzde 4,4 artarak 11 milyar 160,6 milyon avroya, genel devlet gelirlerinin ise yüzde 4,7 artarak 17 milyar 201,4 milyon avroya yükselmesi öngörülüyor. Konsey, göstergelerin Avrupa Birliği (AB) kurallarındaki sayısal koşulları karşıladığını, ancak asıl ölçütün uzun vadeli sürdürülebilirlik olduğunu vurguladı.
2027 bütçesinin gelirleri
---------------
Nominal GSYH’nin yüzde 5,2, vergi gelirlerinin yüzde 5,8 artması bekleniyor. Toplam gelir artışının yüzde 4,7’de kalması, Toparlanma ve Dayanıklılık Planı’nın sona ermesine bağlanıyor.
Vergi reformuyla doğrudan vergilerde yüzde 11,7 artış öngörülüyor. Kurumlar vergisinden 415 milyon, Özel Savunma Katkısı’ndan 80 milyon avro ek gelir beklenirken ücret gelirleri üzerinden alınan gelir vergisinin 49,8 milyon, damga vergilerinin 15 milyon avro azalacağı tahmin ediliyor.
2027’de kullanılacak kredilerin 2026 bütçesine göre yüzde 46 artışla 2 milyar 772 milyon avroya ulaşması, hibelerin ise planın sona ermesi nedeniyle yüzde 71 azalarak 287,7 milyon avroya gerilemesi bekleniyor. Sosyal sigorta primlerinde yüzde 5,5 artış öngörülüyor.
Harcamalar ve kamu maaşları
-----------------
CFC, AB’nin net faiz dışı harcama tavanlarının 2025’te yüzde 3,6, 2026’da yüzde 2,4 aşıldığını belirtti. Harcamaların 2027’de tavanın yüzde 2,4 altında kalması, 2028’de ise yüzde 0,8’lik bir marj bulunması bekleniyor.
2027 bütçesinde kamu maaş giderlerinin yüzde 1,2 azalarak 3,75 milyar avroya gerilemesi öngörülüyor. Bu düşüşte kamu çalışanlarının mesleki emeklilik sistemine geriye dönük katkı tutarındaki azalma etkili oluyor. Buna karşılık kamu çalışanlarının ücretlerinde yüzde 4,2 artış bekleniyor. Temel maaşlar için 50,4 milyon, hayat pahalılığı ödeneği (COLA) için 27,9 milyon, fazla mesai için 21 milyon avro ek kaynak öngörülüyor.
Konsey, COLA’nın Temmuz 2027’de yüzde 100 oranında yeniden uygulanmasıyla ödeneğin yüzde 4’e ulaşacağını tahmin ediyor. Kamu maaş giderlerinin 2028’de ayrıca yüzde 6,8 artması, kamu çalışanlarına yapılan ödemelerin bütçedeki payının 2027’de yüzde 21,5’ten 2029’da yüzde 24,7’ye çıkması bekleniyor.
Sosyal yardımlar, yatırımlar ve istihdam
CFC, sosyal yardımlar arasında yalnızca Asgari Garantili Gelir uygulamasında gelir ölçütü bulunduğunu belirtti. Genel devlet düzeyindeki sosyal yardımların yılda yüzde 4,4 artması beklenirken yeni yardımlara gelir kriteri getirilmesi, yararlanıcı sayısı ve kişi başına maliyetin açıklanması önerildi.
Konsey, yatırım projelerinin geçmişte düşük uygulama oranlarına sahip olduğunu, kayda değer harcama artışının yalnızca yol projelerinde görüldüğünü kaydetti. 2026’da sınırlı ilerleme sağlanan ya da hiç uygulanmayan projelere 2027 için önemli ödenekler ayrıldığını belirterek finansman kadar projelerin hazırlık düzeyinin ve zamanında uygulanabilmesinin de önemli olduğunu vurguladı.
Eğitim dışındaki kamu istihdamı kategorilerinde düşüş bekleniyor. Eğitimde 822 yeni kadrolu pozisyonla yüzde 26 artış öngörülüyor. Bütçede 386 yeni kadro açılması, 437 kadronun kaldırılması ve net 51 kadro azalması yer alıyor.
2027’de 2 milyar 772 milyon avro kredi geliri, 2 milyar 474 milyon avro kredi geri ödemesi ve 711 milyon avro faiz ödemesi öngörülüyor. Kamu borcunun yıl sonunda 18,4 milyar avroya ulaşması beklenirken faiz oranlarına ilişkin belirsizlik sürüyor.
Bütçeye yönelik riskler
--------------
Konsey, 2027 bütçesine yönelik risklerin belirlendiğini ancak tümünün sayısal olarak hesaplanmadığını bildirdi. Orta Doğu’da ve Hürmüz Boğazı çevresinde jeopolitik gerilimin artması; büyüme, turizm, ticaret, sanayi ve göç üzerinde olumsuz etki yaratabilecek dış riskler arasında gösterildi.
Rusya-Ukrayna savaşı ve Orta Doğu’daki çatışmalardan kaynaklanan enflasyon baskıları, ABD’nin gümrük tarifeleri ve iklim değişikliğinin doğal afet, tarımsal tazminat ve hazırlık harcamalarını artırması da riskler arasında sayıldı. AB bütçesine üye ülkelerin katkılarının hesaplanma yöntemindeki değişiklikler ve diğer ekonomilerdeki olumsuz gelişmelerin büyüme, mali dengeler, cari işlemler ve istihdam üzerindeki olası etkilerine dikkat çekildi.
İç riskler arasında Vasilikos sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) terminali, Devlet Sağlık Hizmetleri Örgütünün (SHSO) 31 Aralık 2026 sonrasında sürebilecek açıkları, Genel Sağlık Sistemi (GHS) kapsamındaki Sağlık Sigortası Örgütü bütçesinin bu yükümlülükleri üstlenememesi ve kamu kuruluşlarının sürdürülebilirliği tartışmalı emeklilik fonları yer aldı.
CFC, işletme giderlerinin kontrol altına alınarak kaynakların yatırım ve sosyal politikalara yönlendirilmesini, iklim hedeflerine ulaşılamamasının maliyetini önlemek için daha iddialı enerji dönüşümü hedefleri benimsenmesini önerdi. Kamu istihdamı tavanlarına uyulması, COLA’nın reformdan geçirilerek verimlilikle ilişkilendirilmesi ve üç yıllık mali çerçevedeki tavanların bağlayıcı olması istendi. Tavanlardan sapmaların gerekçelendirilmesi gerektiği de vurgulandı.
KHA/NST/2026
Kıbrıs Haber Ajansı